اسکان اضطراری و اردوگاه

آموزشی

http://uplod.ir/9ypigtqeul3a/skan_ezerari2.pdf.htm

نوشته شده توسط خلیل جاسم پور در 12:23 |  لینک ثابت   • 

 

تالیف : خلیل جاسم پور

کارشناس امدادونجات و آموزش جمعیت هلال احمر اهواز 

پیشگفتار
حوادث غیرمترقبه اتفاقاتی هستند که بطور غافلگیر کننده و گاه اجتناب ناپذیر رخ داده و به علت گستردگی تاثیر بر منابع مادی و انسانی و قطع روند طبیعی حیات خارج از ظرفیت تطابق جوامع بوده و گاه بدون کمکهای ملی و بین المللی به فاجعه های انسانی منتهی میگردند .
از جمله مشکلات حوادث غیرمترقبه اسکان آسیب دیدگان میباشد نظر به اینکه مشکلات عدیده ای در اسکان اضطراری می تواند به وجود بیاید یک طرح اسکان اضطراری با روشی صحیح و منطبق بر استانداردهای بین المللی میتواند به نحو چشمگیری از مشکلات فوق بکاهد در همین راستا تنی چند از بسیجیان جامعه پزشکی استان همدان تلاش نموده اند تا این مشکلات را با ارائه طرح اردوگاه اقماری به حداقل ممکن برسانند .
با توجه به معضلات و مشکلات عدیده ای که در اردوگاههای اسکان اضطراری گریبانگیر مسئولین و بازماندگان سوانح و فجایع بوده و هست سعی بر آن شده تا علتهای این مهم این بار در طرح اردوگاهها مورد تحلیل قرار گیرد .
خانه و خانواده یکی از اساسی ترین نیازهای انسان می باشد حتی در این زمان که تنها زیستن ، بیش از هر زمان رایج شده است باز هم انسانها به تشکیل خانواده و زندگی جمعی روی می آورند ، و بعد از پایان کار و تلاش روزمره به آرامشی در کنار خانواده خود دست می یابند .
اما همیشه هم اینگونه نیست گاهی زندگی جمعی دستخوش تغییراتی می گردد و این پیوستگی اجتماعی تحت تاثیر بحرانهایی قرار می گیرد و الگوهای تطابق و سازگاری افراد جامعه و زیر مجموعه های آن را که همان خانواده افراد می باشند بر هم می زند و افراد در برآورده کردن نیازهای خود دچار مشکلات عدیده ای می گردند .
از آنجا که بخش بزرگی از سختیها و ناراحتی های بازماندگان به تامین و بررسی سر پناه و مسکن مربوط می شود اهمیت این بخش از امداد سوانح را خاطر نشان می کند ، و چند نکته مهم را در برابر ما قرار می دهد . اینکه آیا طرحهای حاضر در برقراری اردوگاهها ، به لحاظ سلامتی جسمی و روحی بازماندگان ( شرایط لازم و استاندارد ) را ، داراست یا خیر ؟ و آیا الگوهای اسکان اضطراری مورد استفاده تا چه حد در سرعت بخشیدن به ارائه خدمات لازم ، موفق بوده و هستند ؟ و آیا الگوهای اسکان اضطراری مورد استفاده ، تا چه میزان با اصول و طراحی علمی و هنرمندانه طراحان منطبق است ؟

برپایی یک اردوگاه اضطراری
مراد ما در این دستورالعمل ، نخست  ،یافتن طرحی است برای بازماندگان در شرایط بحران تا در آن افراد حادثه دیده زندگی خود را با دیگران در توازن یابند . دوم ، قادر ساختن مسئولین در برپایی اردوگاههایی است ، متناسب با روحیات آسیب دیدگان و شرایط موجود و مرتبط با هنر و علم طراحان .
در این ترکیب با لحاظ نمودن اصول بهداشتی ( روان و جسم ) ، نه تنها زندگی خصوصی و جسمی افراد ، فرصت بروز و ظهور می یابد بلکه در هماهنگی فرد و سازگاری و تطابق وی در یک تعامل جمعی ، گام بزرگی نیز برداشته می شود .
برپایی اردوگاه جهت اسکان آسیب دیدگان یکی از مهمترین اقدامات گروه امدادرسانی می باشد . کمکهای دیگر بر پایه همین اردوگاه سازماندهی می شود . برای رساندن کمکهای انسانی به مصیبت زدگان اول از همه بایستی محل اسکان آنها مشخص گردد ، دوم آمار این افراد گرفته شود تا کمکها به صورت عادلانه در بین آسیب دیدگان توزیع گردد . از دیدگاه امور بهداشتی یک اردوگاه اصولی می تواند بیماریهای شایع در بین افراد آسیب دیده را تحت کنترل درآورده و از سرایت بیماریها به افراد سالم جلوگیری به عمل آورد . در عین حال از شیوع بیماریهای جدید در بین اسکان یافتگان نیز جلوگیری می کنند به شرطی که اصول بهداشت در اردوگاه رعایت گردد و عوامل بیماریزا گندزدایی شود .
چادر ، قدیمی ترین و راحت ترین سرپناه سریع الاحداث است . به همین دلیل از نظر امدادی بهترین نوع سرپناه در شرایط اضطراری می باشد  که میتوان به سهولت در مناطق مورد نیاز جهت اسکان موقت افراد آسیب دیده در سوانح طبیعی و غیر طبیعی برپا کرد .

چادر
چادر به معنی پوشش رویین است و به هر نوع پوششی که انسانها و یا اموال آنها را از عوامل خارجی محافظت نموده و قابلیت جمع کردن و سرپا نمودن در زمانها و مکانهای مورد نیاز داشته باشد چادر میگویند . جنس آن می تواند از برزنت ، کتان ، پلاستیک ، پشم بز و غیره باشد .
چادر علیرغم سادگی مزایای بسیار دارد که همین مزایا باعث شده در طول تاریخ یکی از بهترین گزینه های انسان برای اسکان موقت باشد . این ویژگی ها عبارتند از :
1) سبک ، کم حجم و قابل انتقال
2) برپایی سریع و راحت
3) انبار کردن آسان و کم حجم
4) در مواقع اضطراری از انبارهای امدادی میتوان تامین نمود .
5) سرپناه موقت بوده ، اقدامات بازسازی منطقه را ایجاد می کند .
6) چشم گیر است و نشانه حضور سازمانهای امدادرسان بوده ، به آسیب دیدگان آرامش میدهد .
7) تهیه و حمل آن به تعداد مورد نیاز به محل سانحه نسبتا ً آسان است .
8) برخلاف سرپناههای موقت دیگر به محل سکونت دایمی مبدل نمی شود و همین امر بازماندگان و گروه های امدادی را امیدوارمی کند تا هر چه سریعتر به بازسازی منطقه اقدام نمایند .
با این همه چادر بر اساس خصوصیاتی که در بالا گفته شد معایبی نیز دارد که می توان به برخی اشاره نمود . از جمله اینکه فاقد برخی از خصوصیات اساسی سرپناه است و از نظر حفاظت اموال دامها و ذخیره مواد غذایی چندان مناسب نیست .
در مورد بسیاری از کشورها اگر مخارج حمل و نقل به قیمت یک چادر وارداتی افزوده شود ، چادر بیش از بازسازی یک خانه سنتی عادی خرج برمی دارد . این نکته بخصوص در مورد خانه های مناطق گرم و مرطوب استوایی که با مصالح بومی ساخته می شوند بیشتر صدق می کند . اما در نتیجه عدم ارتباط میان گردانندگان عملیات امداد و مسئولان برنامه های دراز مدت بازسازی ، این نکات به ندرت مورد توجه قرار می گیرد .
اختلاف آب و هوا ، نقاط سانحه خیز ، طرح یک ( یا حتی چند ) گونه چادر مناسب با شرایط گوناگون آب و هوایی را ناممکن می سازد .
چادر در اثر عوامل جوی بسیار زود می پوسد و در نتیجه استفاده زیاد فرسوده می شود
مشکل دیگری نیز که در ارتباط با چادر وجود دارد  آن است که در بلایا و حوادث غیرمترقبه دیده شده با وجود آنکه در اردوگاهها چادرها بر پا می شوند اما کمتر کسی به آنها پناه می برد . این شاید نتیجه آن باشد که مردم از زندگی درون چادر پروا دارند و ترجیح میدهند که نزدیک خانه آسیب دیده یا ویران خود باقی بمانند . در روستاها مردم از ترس از دست رفتن محصول و دامهای خود حاضر نیستند اموال آسیب دیده خود را رها کنند . به بیان دیگر مردم می ترسند با ترک خانه ، مالکیت خود را بر آن از دست بدهند . در نتیجه ترجیح میدهند که چادر را شخصا ً تحویل گرفته ، در نزدیکی خانه خود بر پا نمایند و در اردوگاه ها ساکن نشوند .

انواع چادر
چادرها بر اساس گنجایش و کاربرد به چند دسته تقسیم میشوند .
1) چادرهای انفرادی
2) چادرهای گروهی
3) چادرهای فرماندهی و انبار ( بزرگ )
4) چادرهای ایلیاتی ( از پشم بز و مصالح موجود منطقه ای )
5) چادرهای ابتکاری
6) چادرهای تفریحی و گردشگری
7) چادرهای مکانیکی سالنهای ورزشی و غیره .

1) چادرهای انفرادی : کوچکترین نوع چادر می باشد که به دلیل قابل حمل بودن از طرف افراد بیشتر در ارتش و ورزش کوهنوردی مورد استفاده قرار می گیرد . در ارتش با حفر کردن زمین ، چادر داخل آن برپا می شود که معمولا ً بدون کف می باشد . در انواع کوهنوردی نیز این چادرها معمولا ً دو جداره بوده و دارای کف یکپارچه با بدنه است .
2) چادرهای گروهی : مورد استفاده امدادی قرار می گیرد . معمولا ً بیش از 6 متر مربع هستند.این نوع چادرها اشکال مختلفی دارند و بیشتر از دیگر انواع آن مساحت را اشغال می کند. نوع رایج آن 12 متر مربع مساحت قابل استفاده را ممکن می سازد که می توان آن را چادر خانوادگی نیز نامید .
3) چادرهای فرماندهی و انبار : چادرهای بزرگ با حجم زیاد که از آن بعنوان چادر فرماندهی یا بیمارستان و یا انبار استفاده می شود و معمولا ً به شکل خیمه ای می باشد .
4) چادرهای ایلیاتی : این چادرها معمولا ً در مناطق ییلاقی مورد استفاده ایلات کوچ نشین قرار می گیرد که از پشم بز بافته شده و سیاه چادر نامیده می شود. بعضی از این چادرها در مناطق مختلف بر اساس مصالح در دسترس تهیه میگردد (چادر ترکمن ) .
5) چادرهای ابتکاری : این چادرها با در نظر گرفتن وضع موجود و پوششهای در دسترس ساخته می شود، مانند استفاده از چوب خیزران و یا از ترکیب دو یا چند چادر بزرگ،که دراجتماعات میتوان ساخت، نظیر چادرهای حسینیه ها که با استفاده از داربست و برزنت چادری بصورت ابتکاری برپا می شود .
6) چادرهای تفریحی و گردشگری : این چادرها در رنگها و شکلهای مختلف جهت استفاده های تفریحی و گردشگری از طرف شرکتهای تجاری تهیه و به بازار عرضه می شود و جنس و شکل و رنگهای چشمگیر دارد .
7) چادرهای مکانیکی : این چادرها به صورت سالنهای بزرگ و با استفاده از وسایل مکانیکی مانند دمنده های قوی بدون استفاده از اسکلت فلزی برپا می شود. برخی از این چادرها دو جداره بوده و هوای فشرده در آن دمیده می شود و این نوع چادرها از جدار بیرون به طنابهایی مهار شده و از پایه نیاز به ایجاد فونداسیون و اتصال پیچ و مهره ای آن می باشد . مزیت این چادرها ایجاد فضای وسیع و مرتفع بدون نیاز به تیرکهای نگهدارنده است .
انواع چادر از نظر اسکلتی و فیزیکی

چادرها از نظر اسکلتی و فیزیکی نیز به انواع زیر تقسیم می شوند :
1) چادرهای بدون تیرک : این نوع چادرها از انواع مکانیکی بوده که به صورت اتصال از بالا به درخت ، پایه و یا دیواره بدون داشتن تیرک در داخل آن برپا می شود و فضای قابل استفاده بیشتری را در اختیار قرار میدهد .
2) چادرهای تک تیرک ( تک پایه ) : این چادرها با استفاده از یک تیرک در وسط برپا شده و توسط طنابهای کناری مهار می شود . این نوع چادر را در اصطلاح خیمه ای گفته و از نظر حجم و ارتفاع ، همراه با دیواره و بدون دیواره دارای انواع مختلفی می باشد  و احتیاج به تیرک ندارند .
3) چادرهای جفت تیرک و بیشتر : این چادرها انواع چادرهای گروهی را تشکیل میدهند که  به نسبت بزرگی و کوچکی دارای دو تیرک و یا بیشتر است .در این چادرها معمولا ً تیرکها به تیرکهای دیگری منتهی می شوند .
4) چادرهای چند تیرک بدون تیرک : این چادرها شبیه خیمه بوده و یک تیرک اصلی در وسط و تیرکهای فرعی در کناره ها را شامل میشود . چادر سیرکها نمونه مشخص این نوع می باشد . در برخی انواع این چادرها ممکن است تیرک اصلی بیش از یکی باشد .
5) چادرهای اسکلت دار : این چادرها دارای اسکلت فلزی متصل بوده و فضای بیشتری را در اختیار استفاده کننده قرار می دهد. این چادرها طنابهای مهار ندارند ولی از پایه باید به زمین متصل شوند در این نوع چادرها ، کفی متصل به بدنه ، از خصوصیات مهم آن بشمار می رود . با نصب پنجره های توری دار بزرگ تخلیه هوا در تابستان بهتر انجام گرفته و باعث خنکی بدون وجود پشه می گردد . در این نوع چادر فشارهای خارجی مانند باد توسط اسکلت خنثی می شود، بنابراین دقت در اتصال صحیح قطعات آن ، مقاومت چادر را تضمین می کند .
6) چادرهای دو جداره : این چادرها تیرکهای مخصوص جهت نگهداشتن دو جداره دارند و دو جداره بودن آن در تابستان باعث خنکی میشود و در فصول سرد و بارندگی ، از نفوذ سرما و آب بدرون چادر جلوگیری می نماید .
7) چادرهای سرویس بهداشتی : این چادرها فقط جهت استفاده های اختصاصی مناسب بوده و به صورت کوچک دارای حجم مناسب جهت توالت و حمام می باشد و در محلهای اضطراری قابل استفاده است. در مناطق آسیب دیده ضروری ترین کار ، ایجاد سرویسهای بهداشتی مناسب می باشد .

انتخاب محل چادر
محل برپایی چادر با توجه به شرایط زیر در نظر گرفته می شود :
1) از نظر نم و رطوبت ، محلی خشک و بدون گل و لای انتخاب شود .
2) از نظر کوبیدن میخ باید زمین استحکام کافی داشته باشد و این میخها طوری کوبیده شوند که بعدا ً بتوان انها را بیرون آورد .
3) زمینهای سفت و سنگلاخ جهت محل چادر مناسب نیست .
4) زمینهای گود و بستر خشک رودخانه برای چادر مناسب نیست .
5) زمینهای مرتفع و قله ها به جهت خطر باد و صاعقه مناسب نیست .
6) محلهایی که در معرض ریزش کوه و سنگ قرار دارد مناسب نیست .
7) زیر درختان پر شاخ و برگ مناسب نیست .
8) در مناطق پر درخت محوطه های عاری از درخت انتخاب می شود .
9) در مناطق برفی برای انتخاب محل چادر احتمال سقوط بهمن در نظر گرفته شود .
10) در صورت امکان پس از برپایی چادر کف آن را با ماسه و یا خاک نرم صاف کنید .
11) برای انتخاب محل برپایی چادر خطر بروز سیلاب نیز در نظر گرفته شود .
12) زمین زیر چادر از نظر لانه حیوانات کنترل شود .
13) در صورت امکان قبل از برپایی ، زمین زیر چادر کوبیده شود ( به جهت حشرات درون خاک )
14) نزدیک محلهای جمع آوری زباله و فضولات و وجود آبهای بو گرفته جهت برپایی چادر مناسب نیست .

اندازه گیری لازم برای برپایی چادر امدادی
در چادرهای خیمه ای نقطه مرکز آن را مشخص و سپس دایره اول را به شعاع چادر و دایره دوم را به شعاع میخ کوبی می زنیم و سپس خیمه را برپا و طنابها را به میخهای نصب شده با فاصله مساوی متصل می کنیم . ( محیط دایره دوم به تعداد سوراخهای طناب چادر به صورت مساوی تقسیم می گردد . )

فضاهای اردوگاه :
به طور کلی سلسله مراتب فضاهای اردوگاه ، با عرصه های زندگی جمعی و زندگی خصوصی که باید در طراحی اردوگاه به آن توجه شوند عبارتند از :
• فضاهای عمومی اردوگاه : جاها و تسهیلاتی که متعلق به عموم است مانند خیابانها ، جاده ها و ...
• فضاهای نیمه عمومی اردوگاه : فضاهای خاصی از اردوگاه که مورد استفاده عموم قرار می گیرد و مدیریت اردوگاه بر آن نظارت می کند و سرپرستی آن را بر عهده دارد . مانند درمانگاه صحرایی ، سالن اجتماعات چند منظوره
• فضاهای عمومی خاص یک گروه : مکانهایی که در مرز عرصه خدمات و تسهیلات عمومی و عرصه مستقلات خصوصی قرار گرفته اند و هر دو عرصه باید به آن دسترسی داشته باشند . و در قبال آن مسئول می باشند، مانند محل جمع آوری زباله ، آب و برق ، آتش نشانی و احتیاجات فوری و موقتی دیگر .
• فضاهای خصوصی خاص یک گروه : انواع مکانهای کم اهمیت تر که تحت نظارت و مدیریت اداره کنندگان اردوگاه باشند . از جانب این مدیریت برای افراد اردوگاه تسهیلاتی مانند : زمین بازی کودکان ، انبار ، پارکینگ و ... فراهم آورند .
• فضاهای خصوصی خانواده ها : فضاهایی در عرصه خصوصی که در اختیار یک خانواده واجد شرایط باشد و اختصاص به فعالیتهای این خانواده داشته باشد .
در طراحی اردوگاه لحاظ نمودن این مهم بسیار قابل توجه است که هر چه عرصه مورد نظر کوچکتر باشد مجتمع ، نظارت پذیرتر است  زیرا بر هم خوردگی در هر یک از اجزاء یا رشد در نزول بهداشت جسمانی و روانی اردوگاه بسیار موثر است . یک اردوگاه اصولی از نظر بازده کار گروه امداد نیز بسیار مهم می باشد برقراری یک اردوگاه با تقسیم کار مناسب و سازماندهی اصولی باعث صرفه جویی در نیروی انسانی می گردد . اساس این اردوگاه امدادی بر شناسائی و تثبیت منطقه حادثه و مرکز آن انتخاب محل مناسب در اردوگاه و آماده سازی محل اردوگاه برای اسکان می باشد .

تمایلات سکونتی بازماندگان
پس از فرونشستن فشار سانحه ، بازماندگان درباره سرپناه تمایلاتی ابراز می کنند . بر اساس شواهد ایشان ترجیح می دهند که :
• حتی الامکان نزدیک خانه های آسیب دیده یا ویران شده و وسایل زندگی خود بمانند .
• موقتا ً به منزل اقوام و روستائیان خود بروند .
• به ایجاد سرپناههای موقت در مجاورت خانه های ویران شده اقدام کنند .
• در ساختمانهایی که به طور موقت اشغال کرده اند به زندگی ادامه دهند .
• به چادرهایی که روی خانه های ویران شد یا در مجاورت آنها بر پا می شود کوچ کنند .
به سرپناههای اضطراری که مراکز امداد خارجی فراهم کرده اند نقل مکان کنند .

تثبیت منطقه حادثه و تعیین مرکز آن
تیم های امدادی اعزامی به منطقه حادثه باید قبل از هر کاری نقشه ای با فرضیات منطقه با مقیاس حد بالا را تهیه نمایند . سپس بر روی این نقشه محلهای حادثه دیده را که تا آن لحظه گزارش شده است علامت گذاری کرده و بعد با توجه به گزارشهای علمی از طریق ماهواره و یا مراکز هواشناسی و مراکز ذیصلاح با در نظر گرفتن مدارک و سوابق حوادث قبلی ، مرکز حادثه را تعیین نمایند .
در حوادث طبیعی مانند سیل ، حوزه سیلاب باید دقیقا ً شناسایی گردد و اگر در منطقه ، آب بند و سدخاکی و یا سد بتونی و یا دریاچه های طبیعی موجود باشد باید سریعا ً از طرف کارشناسان مربوطه بررسی و امکان شکستن و یا سرریز و الحاق آب آنها به سیل و تشدید حادثه را گزارش نمایند . در صورتی که امکان شکستن و یا سرریز و گسترش حادثه پیش بینی می شود باید حوزه ای که در خطر سیل دوم قرار دارد به عنوان حوزه خطر احتمالی روی نقشه مشخص گردد .
در زلزله مرکز و شدت آن و طول زمان و پریود تکرار زمین لرزه های متوالی دیگر مشخص می گردد و فاصله مرکز زلزله از مناطق آسیب دیده و سمت آن نسبت به منطقه آسیب دیده روی نقشه علامتگذاری و یادداشت می شود .
با در نظر گرفتن شرایط فوق و شناسایی منطقه حادثه و مرکز آن و خصوصیات و تمایلات فرهنگی و اجتماعی آسیب دیدگان و حتی المقدور نزدیکترین نقطه را ، جهت برقراری اردوگاه انتخاب نمود . این اردوگاه با در نظر گرفتن نوع حادثه می تواند دائم ( بلند مدت ) یا ( کوتاه مدت ) باشد . با بررسی میزان آسیبهای وارده و برآورد مدت جبران آن و تعداد افراد آسیب دیده و مسائل دیگر مربوط به موضوع در مورد موقت و یا دائمی بودن اردوگاه کارشناسان و مسئولین می توانند اظهار نظر نمایند .

الف ) اردوگاههای دائمی ( بلند مدت )
این اردوگاهها به صورت شهرکهای مسکونی طراحی و اجرا می شود . محل این اردوگاهها باید با دقت و مطالعه و بررسی کامل انتخاب گردد . شرایط لازم برای محل این اردوگاهها تا حد امکان باید مراعات گردد . اجرای سوله در ایجاد این شهرکها می تواند راه حل ارزانتر و سریعتر باشد ولی معمولا ً این اردوگاهها یا با استفاده از خانه های پیش ساخته و یا بلوکهای سیمانی ایجاد می شود .
شرایط انتخاب محل اردوگاههای دائم : این اردوگاهها باید نسبت به مناطق آسیب دیده مرکزیت داشته و حتما ً نزدیک جاده اصلی برپا گردد . در عین حال اردوگاه باید تا حد امکان دور از شعاع عمل تخریب حادثه و دور از تاثیرات ثانویه باشد و در مناطق زلزله زده با در نظر گرفتن مرکز زلزله و شدت آن در نقطه ای امن نسبت به شعاع عمل زلزله میتوان محل اردوگاه را انتخاب نمود . این محل باید در عین حال در مسیر حوادث دیگر مثل سیل ، ریزش کوه یا بهمن و ... نباشد . در حادثه سیل ، محل اردوگاه در مسیر سیل دوم که معمولا ً شدیدتر از سیل اول است قرار نگیرد ، در صورت انتخاب اجباری محلی که احتمال سیل دوم می رود که در مسیر خطر ، ایجاد سیل برگردان به شکل گودال منحرف کننده و یا خاک ریز سیل گیر ضروری می باشد . محل انتخابی باید از لحاظ حرکت لایه های زمین نیز مورد بررسی قرار گیرد و همچنین در مناطق تحت پوشش حوزه سدهای آب گیر نباشد . علاوه بر امکانات رفت و آمد ، تامین آب به مقدار کافی در محل ، از ضروریات یک اردوگاه می باشد .
در صورت دور بودن از جاده اصلی ، راه ارتباطی ماشین رو با جاده اصلی وجود داشته باشد . بوجود آوردن امنیت در اردوگاه از طرف نیروهای انتظامی از دیگر شرایط مهم اردوگاههای دائم می باشد .

ب ) اردوگاههای موقت ( کوتاه مدت )
این اردوگاهها برای اسکان کمتر از 10 روز است و حادثه دیدگان بعدا ً به محل دیگر اعزام و یا به محلهای اولیه خود بر می گردند . اردوگاههای موقت در نزدیکترین محل امن نسبت به منطقه آسیب دیده برپا می گردند . اردوگاههای موقت به صورت چادرهای موقت و یا بناهای دولتی قابل سکونت مانند مدارس و یا استادیومهای ورزشی و غیره ... می تواند باشد . بهترین اردوگاه موقت استفاده از بناهای دولتی قابل سکونت می باشد زیرا این محلها از لحاظ امکانات رفاهی از قبیل آب ، برق ، بهداشت و سرپناه کمبودی ندارند و تنها وظیفه گروههای امداد تامین دیگر نیازهای حادثه دیدگان مانند غذا ، لباس ، دارو و غیره ... می باشد .
اردوگاههای موقت صحرایی به صورت چادرهای موقت می باشد . آب مورد نیاز این اردوگاهها در صورت عدم دسترسی به آب لوله کشی از چشمه و یا رودخانه و یا چاههای موجود در محل پس از آزمایش قابل شرب بودن از محلهای نزدیک و مناسب تامین نمود .
توالتها به صورت موقت و صحرایی و چادرها به صورت منظم در بلوکهای مستطیل شکل برپا می شوند . خیابان کشی با رعایت فاصله چادرهای بلوکها از هم انجام می گیرد و به غیر از حفر نهرهای کنار چادرها و هدایت آنها به یک نهر مشترک به طوری که در خیابان بین بلوکها جاری نشود به تاسیسات اساسی دیگری نیازی نیست . در بعضی از مواقع آشپزخانه صحرایی ، برقرار شده و در 24 ساعت یک وعده غذای گرم و دو وعده غذای سرد توزیع می نمایند .
در اردوگاههای برپا شده در شیب دامنه کوهها ، بین اردوگاه و کوه حتما ً باید نهرهای سیل برگردان حفر شود . این نهرها به شکل قائمه بوده و اردوگاه را در زاویه بسته آن جای می دهند ( البته در این نوع اردوگاهها باید اطمینان حاصل نمود که امکان ریزش کوه وجود ندارد . ) در صورت امکان با استفاده از برق ، خیابانهای اردوگاه در شب باید روشن نگهداشته شود . اگر در محل ، امکان دسترسی به نیروی برق نیست میتوان با آویختن فانوسهای نفتی بر سر تیرهای چوبی کاشته شده در دو طرف خیابان به فاصله حداقل هر 5 متر 1 شعله ، روشنایی شبانه اردوگاه را در حد امکان تامین کرد .

الگوی کلی ایجاد اردوگاههای موقت
1) زمین محل اردوگاه باید از مرکز تولید مثل پشه و توده های زباله فاصله داشته باشد و دسترسی به جاده ها آسان باشد .
2) وضع و شیب زمین باید برای زهکشی آب مناسب باشد و شرایط آبهای سطحی و زیرزمینی ، مورد مطالعه و توجه قرار گیرند .
3) در صورت امکان محل باید به طور طبیعی از شرایط نامناسب اقلیمی محفوظ باشد . از دره های باریک و روخانه های خشک که امکان بروز سیل در آن وجود دارد باید اجتناب نمود .
4) از زمینهای مجاور مراکز صنعتی و تجاری که در معرض سر و صدا ، بو ، آلودگی هوا ، تراکم ، ترافیک و ناراحتیهای دیگر قرار دارند باید پرهیز کرد .
5) باید فضای کافی برای پناه دادن اشخاص و ایجاد کلیه تسهیلات عمومی در نظر گرفته شود . سطح این فضا تقریبا ً حدود 4 – 3 هکتار برای یک هزار نفر ( 40 – 30 متر مربع برای هر نفر )است.
6) محل زمین اردوگاه باید در فاصله معقولی از منبع آب مناسب و کافی قرار داشته باشد .
7) چادرها باید به صورتی نصب شوند که سرویس دهی و حمل و نقل از وسط آنها آسان باشد . عرض خیابانهای اصلی اردوگاه حداقل 10 متر و فاصله چادر تا خیابان 2 متر ( میخ تا جاده )  باشد .
8) بین چادرها باید فاصله معقولی جهت تردد افراد و کنترل احتمالی آتش سوزی قرار گیرد. ( 2 – 5/1 متر از میخ های چادر ) .
9) بهتر است از چادرهای کوچک استفاده شود تا تعداد کمتری در هر چادر جایگزین شوند . از فاصله انداختن هر یک از افراد خانواده از یکدیگر پرهیز شود .
10) برای مقابله با هوای سرد باید بخاریهای نفتی و وسایل گرم کننده دیگر تهیه کرد و طرز استفاده از آنها را به افراد آموخت و کلیه احتیاجات را جهت پیشگیری از آتش سوزی و انفجار به عمل آورد .
11) تهویه طبیعی برای چادر باید کافی باشد .
12) برای روشنایی چادر باید فانوسهای نفتی تهیه شوند . در صورت وجود امکانات میتوان از چراغهای اضطراری با باطری خشک نیز بهره برد .
13) جایی که آب لوله کشی در دسترس نیست باید مخازن آب در دو طرف جاده نصب کرد . ظرفیت مخازن حداقل 200 لیتر در نظر گرفته می شود و در مکانهایی قرار می گیرد که ساکنین اردوگاه برای برداشت آب بیش از 100 متر پیاده روی نکنند .
14) برای هر 4 تا 8 چادر باید یک سطل زباله در دار به ظرفیت 50 تا 100 لیتر در نظر گرفت .
15) سرویسهای بهداشتی یکی از مهمترین نیازهای مجموعه می باشد که با توجه به شرایط و امکانات موجود هر چه استانداردهای آن بهبود داده شود . تامین بهداشت جسمانی و روانی افراد در حد مطلوب تری حفظ خواهد شد .  برای هر 20 نفر یک مستراح و هر 50 نفر یک حمام  در نظر گرفته شود، فاصله مستراح تا چادر 50 – 30 متر باشد.
16) برای هر 50 نفر باید سکوی دو طرفه شیردار ( به طول 3 متر ) جهت شستشو تهیه شود .
17) جهت جمع آوری آبهای سطحی ناشی از بارش خصوصا ً در فصول بارندگی زهکشی با فاصله 35 سانتیمتر در جهت دادن آب باید مدنظر قرار گیرد، این امر جهت محلهای برداشت آب و شستشو نیز باید مورد توجه قرار گیرد تا از ایجاد گل و لجن جلوگیری به عمل آید .
18) اردوگاه باید به بخشهایی تفکیک شده همانند منطقه مسکونی ، منطقه خدمات رسانی ، درمانگاه صحرایی ، سالن اجتماعات چند منظوره ، محل تفریحات و غیره تقسیم شود .
19) جهت سهولت اعمال مدیریت و جلوگیری از بیماریهای واگیر باید از اجتماعات اردوگاههای بزرگ اجتناب کرد یا آنها را به واحدهای مستقل کوچکتر که در هر یک بیش از هزار نفر نباشند تقسیم کرد .

تأمین آب
یکی از ضروریات کار ، تهیه مقدار کافی آب سالم است و این امر وظیفه تیمهای امدادی بهداشتی است که کوشش نمایند چنین آبی تهیه و در دسترس گذارده شود ،که این مهم از شرح وظایف سازمان آب و نظارت به امور بهداشتی آن از وظایف شبکه بهداشت و درمان منطقه خواهد بود .

اقدامات اضطراری فاضلاب
اقدامات قابل اجرا در این موارد عبارتند از :
1) تعمیر سریع مجاری فاضلاب با ترتیبات موقتی برای لوله فرعی قسمتهای صدمه دیده .
2) تمیز کردن و شستشوی مجاری مسدود شده فاضلاب .
3) خارج کردن آب از تلمبه خانه و تأسیسات تصفیه .
4) دور زدن تأسیسات تصفیه فاضلاب ( به خصوص هنگام سیل که رقیق شدن زیاد فاضلاب این کار را مجاز می کند ) .
5) کشیدن لجن به محلی برای دفن یا به تأسیسات فاضلاب دیگر در نواحی مجاور.
6) به کار بردن مواد گندزدایی قوی در مجاری فاضلاب برای جلوگیری از پخش موجودات مولد بیماری و ایجاد پوششی بر بوی ناشی از سیلاب و فاضلابی که در نتیجه شکستن لوله ها بیرون زده است .
7) تهیه تأسیسات موقتی .
عموما ً هر نوع تعمیرات در خطوط فاضلاب که در وضع اضطراری انجام شود باید از نوع دائمی باشد . با این وجود گاه لازم است برای بازگرداندن ترافیک یک خیابان اصلی به حال عادی ، تعمیرات اضطراری باید از لوله های سیمانی – پنبه نسوز ( مانند ایرانیت ) ، آبگذرهای چوبی یا انواع دیگر لوله هایی که سریعا ً قابل اتصال باشند استفاده شود .
بسته به مدت زمانی که در نظر است سرپناه های موقتی یا اردوگاه ها مورد استفاده قرار گیرند ، باید انواع مختلف تسهیلات دفع مدفوع با مدت دوام متفاوت ایجاد کرد . که این مهم از شرح وظایف سازمان آب و فاضلاب و نظارت به امور بهداشتی آن از وظایف شبکه بهداشت و درمان منطقه خواهد بود .

دفع فضولات جامد
فضولات جامدی که باید دفع شوند ممکن است شامل زباله و فضولات حیوانی و لاشه حیوانات باشند .
بین دفع ناصحیح فضولات جامد و میزان وقوع بیماریهای منتقله از ناقلین ارتباطی وجود دارد . بنابراین باید پیش بینی لازم برای نگهداری صحیح ، جمع آوری و دفع زباله و فضولات حیوانی به عمل آید . لاشه ها باید هر چه زودتر دفع شوند اگر محل وقوع  قبلا ً شهر بوده و خدمات صحیح جمع آوری و دفع زباله داشته است ،
یا اگر منطقه نزدیک به محلی که دارای تشکیلات شهری است ، باشد  باید کوشش زیاد برای بازگردانیدن تشکیلات به حالت اولیه یا گسترش سازمان موجود به عمل آید . این مهم از وظایف شهرداری و نظارت به امور بهداشتی آن بعهده شبکه بهداشت و درمان منطقه میباشد.

بهداشت غذا
در جریان وقوع بلا انبارهای مواد غذایی ، فروشگاههای عمده و خرده فروشی مواد غذایی ، رستورانها و غیره اغلب خراب می شوند یا آسیب می بینند و این امر می تواند منجر به خراب و فاسد شدن مواد غذایی نگاهداری شده گردد . قطع برق به تأسیسات سردخانه ها ، کارخانه های یخسازی و کارگاههای تهیه مواد غذایی صدمه می زند و به این ترتیب باعث به هدر رفتن بیشتر مواد غذایی می شود.
این صدمات ممکن است منجر به کمبود حاد غذا گردد و تا زمانی که امر تأمین مواد غذایی به حال عادی برگردانده نشده ممکن است برای تغذیه اهالی بلا زده نیاز به کمک از خارج از منطقه بلا دیده باشد .
در شرایط اضطراری کنترل موثر کیفیت مواد غذایی مشکل می شود زیرا ممکن است خدمات آزمایشگاهی در دسترس نباشد و بازرسی مواد غذایی فقط بر پایه شکل ظاهری ، شرایط فیزیکی ، طعم و بوی ماده غذایی و با توجه به خصوصیات معمولی و کیفیت نگهداری انجام گیرد . برای تعیین اینکه آیا مواد غذایی دست نخورده و هنوز برای مصرف انسان مناسب هستند و یا اینکه صدمه خورده ولی برای بعضی مصارف از قبیل تغذیه حیوانات مناسب اند و یا اینکه کاملا ً فاسد شده و باید فورا ً به نحو بی خطری دفع شوند باید آزمایش دقیق به عمل آید . وضع ظروف محتوی مواد غذایی به خصوص آنهایی که از مواد فاسد شدنی و شکستنی از قبیل مقوا ، کاغذ ، پارچه و یا شیشه درست شده اند راهنمای مقدماتی این انتخاب خواهد بود . پس از آن باید آزمایشهای کاملتری انجام داد . از فروش غذاهای صدمه دیده باید جلوگیری کرد و به این منظور باید همکاری کامل عمده فروشان و توزیع کنندگان مواد غذایی را جلب نمود .
سیل در تخریب و آلودگی مواد غذایی نقش عمده ای دارد . آب سیل به همراه خود کثافات و جرمهای بیماری زا را از سطح خاک ، شبکه فاضلاب ، چاههای مستراح و طویله ها می آورد . به منظور پیشگیری از حصبه و سایر عفونتهای روده ای باید تمام مواد غذایی را که با آب سیل در تماس بوده و در قوطیهای کاملاً بسته فلزی قرار نداشته اند از بین برد . حتی مواد غذایی در ظرفهای شیشه ای و بطری مشکوک هستند ،زیرا آلودگی ممکن است از لای درز در شیشه فشاری یا پیچی نفوذ کند . قوطیهای فلزی سالم ولی آلوده را باید قبل از باز کردن پاک و ضدعفونی کرد .
مواد غذایی که از خارج منطقه بلا دیده توسط مقامات رسمی و جمعیتهای امدادی داوطلب فرستاده شده اند ، باید از منابع مطمئن تهیه و ارسال شده باشد و برای حصول اطمینان از اینکه در جریان حمل به منطقه ، فاسد نشده اند، مورد بازرسی قرار گیرند . بهتر است که اولین محموله این نوع مواد شامل جیره فردی غذاهای مختلف پخته در پوشش یا جعبه نفوذ ناپذیر در برابر آب باشد تا توزیع سریع و مصرف آنها در دوره ای که پخت و پز عادی و خدمات تغذیه عملی نیست ، ممکن باشد . ترکیب این جیره هادر مواقع اضطراری باید بر اساس غلظت ، ارزش غذایی ، طعم مناسب و دوام انتخاب شود .

بلافاصله پس از وقوع بلا ، غذاهای پخته شده در بسته های فردی و یا توسط واحد های سیار تغذیه توزیع می شود ولی باید هر چه زودتر برنامه های تغذیه در دو جهت تنظیم گردد :
الف) تأمین مواد غذایی برای کسانی که تسهیلات تهیه و پختن غذاهای خود را به ابتکار و مسئولیت خودشان دارند .
ب) ترتیب امکانات تغذیه جمعی توسط سازمانهای امدادی برای کسانی که چنین تسهیلاتی را در اختیار ندارند .
اقداماتی که امکان انجام آنها برای تأمین صحیح بهداشت غذا میسر است عبارتند از :
1) بازرسی کیفیت مواد غذایی وارد شده برای کشف فساد و آلودگی .
2) بازرسی کیفیت آب مرکز تهیه غذا .
3) مبارزه با حشرات و جوندگان در انبارها ، آشپزخانه ها و مراکز تغذیه .
4) تدارک برای انبار کردن صحیح و پختن غذا .
5) تدارک برای دفع صحیح فضولات مایع و جامد .
6) تدارک برای شستشو و گندزدایی ظروف .
7) نظارت بر تهیه غذا .
8) نظارت بر توزیع غذا .
9) نظارت بر نظارت ساختمانهایی که در آنها غذا تهیه و توزیع می شود .
10) مدیریت کارکنان مواد غذایی مشتمل بر معاینات بهداشتی و آموزش است .
ج) تأمین کارکنان به تعداد کافی و تهیه تسهیلات بهداشتی کافی .در بعضی محلها نظارت و توجه خاص مأمورین بهسازی ضرورت دارد و این محلها عبارتند از :
1) وسایل نقلیه ای که برای انتقال مواد غذایی به کار می روند .
2) انبارهای مواد غذایی
3) مراکز تغذیه جمعی و از آن جمله آشپزخانه ها
4) بیمارستانهای اضطراری
5) مراکز توزیع شیر

چند نکته مهم که در سازمان دادن مراکز تغذیه جمعی باید در نظر داشت در زیر ذکر شده است:
1) محل و تقسیم مراکز تغذیه جمعی صحرایی باید با مشورت مسئولین بهداشت انتخاب و تنظیم شود تا پیش بینی های صحیح جهت محافظتهای بهداشتی به عمل آید . در هر جا که امکان دارد باید ساختمانهای موجود از قبیل رستورانها ، تالار های غذاخوری هتلها ، تالارهای اجتماعات عمومی و مسجدها که وضع مناسبی برای حفظ استاندارد قابل قبول نظافت در تمام مواقع و جلوگیری از حشرات و جوندگان دارند ، مورد استفاده قرار گیرند. 
2) در ساختمانهای مربوط به تغذیه فقط باید آب آشامیدنی مورد استفاده قرار گیرد . در جایی که آب لوله کشی وجود ندارد باید آب را از مکان دیگری حمل و ذخیره کرد و به نحو بهداشتی مورد استفاده قرار دارد .
3) تعداد کافی دستشویی که کنار هر یک صابون ، برس ناخن و حوله پاکیزه باشد ، باید برای استفاده انحصاری کارگران مواد غذایی تأمین گردد .
4) برای شستشوی تمام ظرفهای پخت و پز غذا باید ظرفشوییهای جداگانه نصب شوند . قبل از شستشو باید چربی تکه های غذای چسبیده روی ظرفها را تراشیده و در ظرف اشغال خالی کرد .
5) تأسیسات مطمئن دفع مدفوع برای کارکنان مراکز تغذیه جمعی باید در همان نزدیکی تهیه شود ، با این فرض که مردمی که در مرکز غذاخوری جمعی غذا می خورند از تسهیلات عمومی استفاده می نمایند . دستشوییها و مستراحها باید همیشه و به بهترین وضع پاکیزه نگاه داشته شوند .

مبارزه با جانوران موذی
شرایطی که بلافاصله بعد از بلا ایجاد می شود باعث تکثیر تعداد حشرات و جوندگان می گردد . دلیل فوری این امر ممکن است توقف خدمات بهسازی از قبیل جمع آوری و دفع زباله و در نتیجه آن پیدایش مکانهای مناسب برای زاد و ولد سریع و نیز ایجاد مأمن برای جانوران موذی باشد . اسکان تعداد زیاد مردم در سرپناههای موقت در چنین شرایطی آنان را در معرض بیماریهای منتقله به وسیله حشرات و جوندگان قرار خواهد داد .
در سرپناههای موقتی ممکن است امکانات و تسهیلات نظافت فردی بی اندازه محدود باشد و حاملین بیماریهای عفونی و اشخاص آلوده به جانوران موذی ممکن است در تماس نزدیک با سایرین که عاری از عفونت هستند ، قرار بگیرند . این وضع ، که احتمالا ً با شرایط ابتدایی تأسیسات ، بهسازی و خدمات پیچیده تر می شود ، خطرات بالقوه ای ایجاد می کند که مستلزم توجه و اقدام است .
حرکت مردم به جای جدید اغلب آنان را در معرض حشرات و بیماریهایی از قبیل تیفوس ، مالاریا و طاعون قرار میدهد . مگس ، کک ، شپش ،  پشه ، کنه و جوندگان همگی ناقلین بیماریهایی هستند و سریعا ً در یک محیط کنترل نشده توسعه می یابند .
حشراتی که ایجاد ناراحتی ، مزاحمت و یا عفونت موضعی میکنند عبارتند از کک ها ، مایت ها ، پشه خاکیها ، پشه ها ، ساسها و سوسک ها . در بعضی مناطق قربانیان بلا در معرض نیش موجودات سمی از قبیل مارهای سمی و عنکبوت سمی قرار می گیرند .
گر چه این خطر فقط معدودی اشخاص را صدمه می زند ولی حمله این جانوران اثرات روانی ناراحت کننده بر کسانی دارد که به علت شرایط نامناسب مستعد بستری شده اند .

برنامه های کنترل ناقلین باید به نحوی طرح ریزی شوند که با دو حالت مشخص مقابله نمایند :
1) مرحله ابتدایی یا اضطراری بلافاصله بعد از وقوع بلا ، که در آن عملیات مبارزه فیزیکی یا شیمیایی باید بر مبارزه با حشرات موذی روی بدن اشخاص ، پوشاک ، رختخواب و سایر لوازم آنان و نیز حیوانات اهلی متمرکز شود . برای انجام این عملیات از همان ابتدا باید تیم های بهداشت محیط اضطراری آماده باشد .
2) دوره ای که حالت اضطراری فروکش می کند و عملیات مبارزه بر پایه بهداشت غذا ، دفع بی خطر فضولات از جمله زهکشی ، و نظافت عمومی و شخصی قرار می گیرد .
حمله مستقیم به حشرات و محلهای زاد و ولد و پناهگاههای آنها باید در تمام دوره پس از وقوع بلا ادامه پیدا کند .

خدمات کفن و دفن مردگان
تهیه مکان مناسب جهت این امر به عهده شهرداری و نظارت به خدمات کفن و دفن در شرایط اضطراری از وظایف شبکه بهداشت و درمان منطقه است .
لازم به ذکر است محل دفن مردگان بایستی در خلاف جهت باد غالب باشد .

در این راستا کارهایی که باید انجام شود مشتمل بر موارد ذیل هستند :
1) جابجا کردن : جابجایی سریع و بی سر و صدای جنازه ها ، به دور از چشم عموم ، نقش مهمی در حفظ روحیه مردم دارد .
2) سردخانه : این محل باید دارای 4 قسمت باشد :
 اتاق پذیرش ، اتاقک رؤیت جنازه ، محل نگهداری جنازه هایی که برای معاینه مناسب نیستند و اتاقی برای نگهداری پرونده ها و لوازم شخصی .
3) تأیید قانونی مرگ :
صدور گواهی فوت توسط پزشک
4) تعیین هویت مرده :
باید کوشش به عمل آید تا هویت مردگان تعیین شود و یا لااقل تمام اطلاعات ممکن کسب گردد .
5) تهیه گزارش رسمی مرگ :
باید کارت هویت به جنازه تهیه گردد و تمام اطلاعات در دفتر مخصوصی ثبت گردد .
6) دفن نهایی جنازه
7) پس دادن لوازم با ارزش :
باید لوازم مردگان را به نزدیکان فرد تحویل دهیم .

طراحی و نقشه اردوگاه
بعد از انتخاب محل اردوگاه باید کروکی زمین مورد نظر آماده گردد و سپس نسبت به شکل و پستی و بلندی آن محلی به عنوان مرکز اردوگاه انتخاب شود . مرکز اردوگاه باید مناسب ترین محل از لحاظ کنترل و تقسیم کمکها و محل آب باشد .
انواع الگوها یا طرحهایی که می توان برای یک اردوگاه در نظر گرفت به قرار زیر می باشند . طرح خطی ، طرح شبکه شطرنجی ، طرح اقماری .
1 . طرح خطی : در این طرح چادرها در همسایگی یکدیگر قرار گرفته و دارای معایب و مزایای به شرح زیر می باشد :
مزایای این الگوی اردوگاهی آن است که در بسیاری از مناطقی که فضای لازم جهت برپایی اردوگاه به اشکال دیگر وجود ندارد قابل استفاده است . ( چنین طرحهایی بخصوص در شهرها ، در خیابانها و مسیرهای اصلی جوابگو می باشند ) . همچنین از جمله مزایای طرح خطی آنست که در هیچ جای اردوگاه مرکز عمده ای که تراکم زا باشد وجود ندارد . در برپایی این الگو به شرایط اقلیمی ( باد و نور خورشید و ... ) بایستی توجه شود . به لحاظ برخورداری صحیح و مناسب از نور کافی ، بهداشت اردوگاه مطلوب تر از سایر طرحها است .
البته این الگوی اردوگاه خالی از عیب نیست . از جمله آنکه توسعه اردوگاه موجب فاصله گرفتن چادرها از یکدیگر می شود و همین امر باعث کاهش امنیت بازماندگان و عدم دسترسی مطلوب ایشان به فضاها و مراکز خدماتی است و عامل بروز معضلات و مشکلاتی در فعالیت امدادگران در توزیع خدماتی می گردد .
یکنواختی و نبود تنوع در دیدهای بصری به وجود آمده از این اردوگاهها می تواند تاثیر سویی بر روحیه بازماندگان گذارد .
نداشتن فضاهایی جهت تجمع در مرکز اردوگاه جهت ایجاد هویت و تعلق خاطری  در روحیه بازماندگان ، از دیگر معایب این طرحها می باشد .
در این طرح پیشنهاد می شود ، جهت ایجاد مراکز و نقاطی که بتواند فضای سکون و مکفی در مسیر پر رفت و آمد روبروی چادرها باشد ، چادرها در دو طرف خیابان به صورت شمالی جنوبی ، با توجه به حریم شخصی هر یک از چادرها و بهداشت اردوگاه برپا گردند .

2 . طرح شطرنجی : متداولترین طرح اردوگاهها تا بحال طرح شطرنجی بوده است .
در این طرح محوطه اردوگاه را باید خیابان خط کشی کرده و یا گچ ریزی کناره های آن را مشخص نمود. خیابانهای اصلی که به صورت متقاطع شمالی ، جنوبی ، شرقی و غربی و یا جهت دیگری که مناسب با وضع پستی و بلندی زمین باشد طراحی می شود عرض خیابانهای اصلی باید 6 – 12 متر باشد . این خیابانها شن ریزی شده و در صورت امکان کوبیده شود . این خیابانها باید به شکل زیر بوده و از وسط به طرف کناره ها شیب داشته باشد و جوی کنار جاده نسبت به حالت توپوگرافی زمین برای تخلیه آبهای جوی به طرف بیرون اردوگاه شیب داشته باشد . این خیابان از لحاظ زیرسازی باید مناسب رفت و آمد ماشین آلات کمک رسانی و امدادی ، آماده و از تجمع آب در محوطه خیابان جلوگیری شود .
انتهای یکی از این خیابانهای اصلی  بایدبه جاده اصلی مرتبط باشد و با در نظر گرفتن جاده اصلی ، خیابانها طراحی گردد . آبهای هرز از طریق جویهای کنار خیابانها باید به بیرون از اردوگاه تخلیه شود . این خیابانها نسبت به جهتی که دارند اسم گذاری می شوند مثل شمالی ، جنوبی و شرقی یا غربی .
بلوکهای جدا شده بوسیله خیابان کشی به شکل ش ، ش ( شمال شرقی ) و یا ش ، غ ( شمالی غربی ) اسم گذاری می شود . در مرکز اردوگاه و در یکی از بلوکهای سمت جاده اصلی اولین کمپ و چادر برای استفاده بعنوان چادر امدادی و درمانی برپا می شود . دومین چادر محل انبار و اسکان امدادگران و نیروهای کمک رسان خواهد بود . سومین چادر ، چادر مواد غذایی و آشپزخانه می باشد .
این سه چادر در مرکز اردوگاه باید برقرار گردد . همزمان با این سه محل ، نزدیک به در ورودی اردوگاه محل استقرار گروه بهداشت و واکسیناسیون برای رسیدگی بهداشتی سریع قبل از ورود حادثه دیدگان به محوطه اردوگاه می باشد.افرادی که از نظر بهداشتی و واکسیناسیون رسیدگی و موردی نداشته باشند کارت مخصوص بهداشت دریافت میدارند این افراد با این کارت میتوانند به چادر صدور کارت شناسائی مراجعه نمایند . افرادی که از نظر بهداشتی مشکوک شناخته شوند تا معاینات و آزمایشات دیگر در بخش قرنطینه نگهداری میشوند . اگر این افراد بعد از معاینات دقیق تر بیمار تشخیص داده شوند در صورت امکان به اولین بیمارستان مجهز اعزام و در غیر اینصورت در بخش قرنطینه نگهداری خواهند شد .

مزایای این الگو نیز عبارتند است :
- اجرای نسبتا ً ساده آن .
- نظم کلی حاکم بر اردوگاه .
- رعایت سلسله مراتب خیابانها و سهولت در انتخاب مسیرها .
- امکان گسترش طرح وجود دارد .
- تقسیم چادرها به بلوکهای مساوی و با شرایط یکسان .
- اشغال کمتر زمین .

معایب این الگو نیز آن هستند که طرح گسترده فاقد مرکزیت بوده و فقدان چنین فضایی در روان آسیب دیدگان اثری سوء دارد .
وجود پرسپکتیوها و منظرهای یکنواخت و کسل کننده .
قرار گیری توالتها در مسیرهای اصلی و دید چادرها به چنین فضاهایی .
نبود فضاهایی در هر یک از بلوکها جهت تجمع افراد و بازی کودکان .
روابط نامطلوب بصری بین هر یک از بلوکها و چادرها .

پیشنهاد می گردد که توالتها در مسیرهای فرعی قرار گیرد و جهت گیری اردوگاه در مقابل باد از گوشه اردوگاه باشد ، چون باید در صورتی که به داخل خیابان اصلی راه یابد ، وارد اردوگاه شود ولی اگر از گوشه به اردوگاه برخورد نماید ، و داخل  مسیر اصلی نشود جهت آن شکسته می شود و معضلات کمتری را ایجاد خواهد نمود . همچنین با خالی نمودن چهار چادر مرکزی به ایجاد هویت و فضایی عمومی و مرکزی ، در داخل اردوگاه ، کمک قابل توجهی خواهد شد .

شکل

با توجه به اینکه شکل اردوگاه در الگوی ارتباط افراد و دسترسی به خدمات نقش مهمی ایفا می نماید ، بر آن شدیم الگوی جدیدی با توجه به الگوی رفتاری ایرانی ارائه نماییم .
با توجه به اینکه بخش مهمی از تاریخ مجتمع های زیستی متوجه رفتار انسانی است الگو       بر مبنای سرپناههای موقت نیزبایدتا حدی از الگوههای سرپناههای دائمی شهری تا حدی تبعیت نماید . لذا از نظریه ( ارنست برگس ) به صورت الگوی کلی بهره برده ایم ، این الگو به عنوان نظریه متحدالمرکز ، شناخته شده است . الگوی ساخت شهر بر این اصل استوار است : توسعه و گسترش مجموعه از ناحیه مرکزی به اطراف ، خارج صورت گرفته و تعدادی مناطق متحدالمرکز را تشکیل می دهد .
این مناطق با ناحیه خدمات مرکزی شروع و با گسترش سکونتگاهها شکل می گیرد . در این طرح سعی شده است چیدمان قسمتهای مختلف اعم از سرویسهای بهداشتی ، سکوهای برداشت آب ، سکوهای شستشو ، ... با استانداردهای بهداشتی منطبق بوده و خدمات رسانی به ساکنین با حداقل مزاحمت انجام پذیرد ، به علاوه عرض خیابانها به گونه ای در نظر گرفته شده است تا خودروهای مربوطه به سهولت و طی مسیر مشخص در کمترین زمان خدمات خود را ارائه نمایند، قرار گیری چادرها در این طرح به گونه ایست که سعی نموده تا حداقل اشراف را داشته و آسایش بیشتری برای ساکنین ایجاد نماید ، مرکزی مشخص با در نظر گرفتن فضای کافی برای ایجاد سالن چند منظوره جهت سخنرانی ، نماز جماعت ، کلاسهای حمایت روانی و ... از دیگر ویژگیهای این طرح می باشد .

مزیت این الگو آن است که :
- دارای مرکزیتی مشخص است و اساس هویت و وحدت را با توجه به فرهنگ افراد برآورده می سازد و همین امر می تواند عاملی باشد تا در بهبود سلامت روان نقش مهمی ایفا نماید .
- قرار گیری سالن چند منظوره خصوصا ً جهت برگزاری نماز جماعت یااعیاد مذهبی در مرکز ، باعث تقویت پیوندهای فردی و جمعی افراد در اردوگاهها میگردد و تاثیر قابل توجهی در سازگاری افراد بحران زده با محیط دارد .
- طرح موجود سعی نموده تا حداکثر برابری در استفاده از امکانات و سرویسهای موجود برای تمام افراد اردوگاه را فراهم آید . این تغییرات می تواند تا حد چشمگیری در ارتقاء سطح بهداشت و کنترل بیماریهای واگیر در اردوگاه موثر واقع شود .
- طرح موجود سعی نموده تا تردد خودروها در اردوگاه ، از الگوی مشخصی برخوردار باشد و ترددهای وسایل نقلیه سبک و سنگین جهت سرویس دهی ( تأمین آب ، حمل زباله و ... ) حداقل مزاحمت برای افراد اردوگاه و حداکثر کارآیی را داشته باشد .
- در طرح موجود سعی شده به گونه ای چادرها قرار گیرند که حداقل دید را به سایر چادرها به وجود آورد .
- دیدهای بصری و پرسپکتیوهای ناظر متنوع تر شده و توالتها در معرض دید ساکنین قرار ندارد .
- عدم ارتباط بصری بین هر یک از بلوکها.
- دستیابی سریع ساکنین به راههای خروجی .
وجود فضاهایی در هر یک از بلوکها جهت تجمع افراد و بازی کودکان .
- سطلهای زباله در محلهای مناسبی جهت انتقال به خارج از اردوگاه قرار گرفته اند .
علاوه بر موارد یاد شده در طرح موجود الگوی کلی طراحی اردوگاه مدنظر قرار داده شده و در بسیاری از موارد استانداردهای آن تا حد امکان افزایش پیدا کرده است ، زیرا هر چه استانداردها به سمت مطلوب برود، سلامت و بهداشت جسمی و روانی افراد بیشتر تأمین می گردد و عوارض ثانویه حوادث و فجایع به حداقل ممکن می رسند .
دستگاهها  و سازمانهای ذیربط در اسکان اضطراری و حوزه وظایف آنها در زمان بروز حوادث غیرمترقبه و بلایای طبیعی و حتی بروز حالت بحران و جنگ در منطقه ای از کشور ، بسیاری از سازمانها و مراجع دولتی و مردمی موظف به حضور و ارائه خدمات هستند . همین حضور گسترده ، یک نیاز جدید را مطرح می سازد و آن هم هماهنگی بین نیروهای عمل کننده و مدیریت و هدایت صحیح ارگانهای امدادرسان خواهد بود . چه بسا همین حضور نیروهای کمک رسان و عدم هماهنگی صحیح در بین آنها ، خود به بحرانی جدید تبدیل شده ، نه تنها مسیر امداد مختل گشته است ، بلکه بعضا ً متوقف شده .

ارگانها و مراجع ذیربط که بایستی از پیش با هم به تعامل و هماهنگی رسیده باشند تا در روز بحران به بهترین نحو ارائه خدمت نمایند ، عبارتند از :

استانداری و فرمانداری منطقه : نظارت عالی بر حسن اجرای مراحل ایجاد اردوگاه ؛ ایجاد هماهنگی بین دستگاهها
سپاه پاسداران ( بخصوص نیروی مقاومت و بسیج جامعه پزشکی ) : ارائه پیشنهاد الگوی اسکان اضطراری ( اردوگاه اقماری )
بسیج جامعه مهندسی : مساعدت فنی در اجرای الگوی اسکان اقماری
گردانهای امداد و نجات و بسیج دانشجوئی و دانش آموزی : یاری و مساعدت در تامین نیروی انسانی آموزش دیده در ایجاد یک مجتمع زیستی و همکاری در مدیریت اردوگاه و امنیت آن .

دانشگاه علوم پزشکی : برنامه ریزی و نظارت بر بهداشت مواد غذایی و بهسازی اردوگاه ، برنامه ریزی و برپایی بیمارستان و درمانگاه صحرایی ،  تامین نیروهای کار آمد و نظارت بر آن ، برنامه ریزی و نظارت بر بهداشت آب و فاضلاب ، برنامه ریزی و نظارت بر دفع بهداشتی مواد زائد جامد ، برنامه ریزی و نظارت بر بهداشت هوا و پرتوها ، برنامه ریزی ، ارائه خدمات و نظارت بر امور بهداشتی، بلایای طبیعی ، پیشگیری و کنترل عوامل زیان آور فیزیکی ، پیشگیری و کنترل عوامل زیان آور شیمیایی ،نظارت بر معاینات ، غربالگری و واکسیناسیون .

جمعیت هلال احمر : تامین چادرهای امدادی ، تامین اقلام اولیه جهت ساکنین اردوگاه ( پتو ، موکت ، ظروف غذا ، کنسرو و ... )

سازمان آب و فاضلاب : ایجاد شبکه آب بهداشتی مورد نیاز ساکنین اردوگاه ، ایجاد زهکشی مناسب در اردوگاه ، ایجاد شبکه فاضلاب بهداشی مورد نیاز ساکنین اردوگاه .

شهرداری : ارائه زمین مناسب جهت ایجاد اردوگاه ، مسطح سازی و شیب بندی زمین اردوگاه ، برپایی سرویس های بهداشتی ( توالت ، حمام ) بر اساس الگو ، تامین سطلهای زباله، جمع آوری زباله اردوگاه و دفع بهداشتی آن ، تامین سطل های شن جهت کنترل حریق احتمالی ، برپائی ایستگاه آتش نشانی در مجاورت اردوگاه ، برپائی پارک کودک در مجاورت اردوگاه .

اداره برق : تامین برق جهت روشنایی اردوگاه ، تهیه و ذخیره سازی تجهیزات جهت برقراری برق اضطراری درمانگاهها و یا بیمارستانهای صحرایی و اردوگاه

وزارت راه و ترابری و وزارت جهاد کشاورزی : تامین ماشین آلات مورد نیاز جهت احداث اردوگاه ، ایجاد راههای مناسب در مبادی ورودی اردوگاه .

اداره مخابرات : ایجاد شبکه ارتباط ثابت و سیار جهت ساکنین اردوگاه

سازمان مدیریت و برنامه ریزی ، اقتصاد و دارائی : برآورد میزان هزینه ها و تامین اعتبارات مربوطه

سازمان بهزیستی : کمک به ایجاد در روابط حسنه اجتماعی در داخل اردوگاه ، تقویت روحیه عمومی مردم سانحه دیده با اعزام  مددکاران و کارشناسان روانی و اجتماعی به اردوگاه و کمک به اجرای برنامه های سرگرم کننده دسته جمعی ، تحت پوشش قرار دادن کودکان و زنان بی سرپرست .

نیروی انتظامی : برقراری امنیت اردوگاه .
سازمان بازرگانی : تامین ارزاق مورد نیاز ساکنین ا ردوگاه ، صدور دفترچه ارزاق جهت ساکنین .

سازمان حفاظت از محیط زیست : همکاری و هماهنگی با اعضای ستاد حوادث و سوانح جهت به حداقل رساندن آسیب به منابع طبیعی قابل دسترسی آسیب دیدگان سوانح .

نوشته شده توسط خلیل جاسم پور در 12:46 |  لینک ثابت   • 

تالیف : خلیل جاسم پور

کارشناس امداد ونجات و آموزش جمعیت هلال احمر اهواز

 

1-5-2- پناهگاه هاي اضطراري پيش ساخت

1-1-5-2- چادرها و انواع آن

چادر به معني پوشش رويين است و به هر نوع پوششي كه انسان ها و يا اموال آن ها را با عوامل خارجي محافظت نموده و قابليت جمع كردن و بر پا نمودن در زمان ها ومكان هاي مورد نياز را داشته باشد، چادر گويند.جنس آن مي تواند از برزنت، كتان ،پلاستيك ، پشم بند و..... باشد. چادر بر اساس نوع برپايي و شكل آن نيز به انواع مختلف تقسيم مي شود.

2-1-5-2- ويژگي هاي چادر

1- سبك ، كم حجم و سهل الانتقال است

2- سريع و به سهولت بر پا مي شود.

3- انباركردن آن آسان است.

4- در مواقع اضطراري از انبارهاي امدادي مي توان تامين نمود.

5- سرپناه موقت بوده و اقدامات بازسازي سريع منطقه را ايجاب مي كند.

6- چشم گير است و نشانه حضور سازمانهاي امدادرسان بوده و به آسيب ديدگان آرامش مي دهد.

7- تهيه و حمل آن به تعداد مورد نياز به محل سانحه نسبتاً آسان است.

 

3-1-5-2- انواع چادر

1- چادر هاي انفرادي  2- چادرهاي گروهي  3- چادرهاي فرماندهي و انبار                             4- چادرهاي ايلياتي  5- چادرهاي ابتكاري 6- چادرهاي تفريحي و گردشگري                         7- چادرهاي مكانيكي

انواع چادر از نظر اسكلت و فيزيكي :

چادرهاي بدون ديرك - چادرهاي تك ديرك ( تك پايه) - چادرهاي جفت ديرك و بيشتر -چادرهاي چند ديرك بدون تيرك - چادرهاي اسكلت دار - چادرهاي دوجداره -چادرهاي سرويس بهداشتي -چادرهاي سايه بان -چادرهاي پوشش اموال

نوشته شده توسط خلیل جاسم پور در 19:32 |  لینک ثابت   • 

تالیف : خلیل جاسم پور

کارشناس امداد ونجات و آموزش جمعیت هلال احمر اهواز

 

3-2- ضرورتهاي سرپناه

1- پيش بيني هاي لازم براي محافظت در مقابل باد و تغييرات جوي در مقابل عوامل خارجي و مخاطرات طبيعي

       2- پيش بيني لازم جهت نور كافي و مراقبت در مقابل تابش شديد آفتاب

      3- پيش بيني هاي لازم براي محافظت در مقابل باران و نفوذ آن به داخل چادر و همچنين برف و سرماي شديد

      4- پيش بيني لازم در مقابل آلوده كننده هاي هوا و ذرات معلق در هوا

      5- پيش بيني لازم براي مراقبت در مقابل سر و صداي شديد و ارتعاش

      6- پيش بيني لازم براي مراقبت در مقابل حشرات و جوندگان

      7- پيش بيني تسهيلات براي زندگي معمولي خانوادگي و فعاليتهاي اجتماعي

      8-  پيش بيني تسهيلات براي استراحت و تجديد قوا

      9- مراقبت در مقابل خطرات و اثرات سقوط

     10- مراقبت در مقابل آتش سوزي و برق گرفتگي

    11- پيش بيني هاي لازم براي جوابگويي به نيازهاي اطفال ،زنان،كودكان،سالمندان و معلولين و مبتلايان به بيماريهاي مزمن

 12- بازرسي منظم و ارزيابي

4-2- نقش سرپناه اضطراري :

 سرپناه اضطراري نقش هاي گوناگون دارد كه عبارتند از :

1- محافظت در مقابل سرما،گرما،باد و باران

2- ايجاد امنيت عاطفي

3- تامين محيط خصوصي

4- محافظت از خطرات بعدي

5- محافظت از سلامتي و مقابله با بيماريها

6- حفظ اموال و انباركردن وسايل منزل

7- تثبيت و حفظ محدوده منزل

8- محافظت در مقابل خطرات جدي

9- ايجاد مبدا اوليه براي اقدامات بعدي

5-2- انواع پناهگاههاي اضطراري

پناهگاه هاي اضطراري به دو نوع ساده و پيشرفته تقسيم بندي مي شوند كه اين دو نوع پناهگاه ها را مي توان با استفاده از عناصر طبيعت ساخت.پناهگاه اضطراري ساده اي كه مي توان از عناصر طبيعت بوجود آورد شامل پناهگاه با استفاده شاخه اصلي درخت (Bough Shelter) ، پناهگاه با استفاده از ريشه درخت (Root Shelter)،چاله هاي طبيعي (Natural Hollow) ،گودال (Fallen Trunk)،پوشش سنگي         (Stone Barries)،پناهگاه با استفاده از قلمه هاي درخت(Sapling Shelter)،بوته ها (Bashas) و چادر سرخ پوستي (Tappes)

پناهگاه هایي پيشرفته كه مي توان از عناصر طبيعت ساخت عبارتند از : غار يخي (Snow Cave)،پوشش ها (Coverings)،غارها (Caves)،ديواره ها و حفاظهاي چوبي (Stick Walls) ، خانه هاي چمني   (Turf Houses)، كلبه هاي درختي (Log cabins)،پناهگاه كيسه شني اضطراري(Emergency Sandbag Shelter)  البته ساخت اين نوع پناهگاه ها در شرايط و موقعيت گوناگون و با توجه به نوع بلايا و آب و هوا مي توان آنها را ساخت ولي آنچه كه در عمليات امدادي به عنوان پناهگاه اضطراري مورد استفاده قرار مي گيرد شامل پناهگاه هاي اضطراري  پيش ساخت مي باشند كه عبارتند از : چادر ها و خانه هاي پيش ساخت هستند كه در اين جا بيشتر اين نوع پناهگاه ها توضيح داده مي شود.

نوشته شده توسط خلیل جاسم پور در 19:24 |  لینک ثابت   • 

تالیف : خلیل جاسم پور

کارشناس امداد ونجات و آموزش جمعیت هلال احمر اهواز

 

در مواقع بروز سوانح طبيعي نظير زلزله ، طوفان ، آتش سوزي هاي بزرگ و سيل لزوم فوريت كمك به مردم سانحه ديده ايجاب مي كند كه براي اسكان موقت آنان به تاسيس اردوگاه هاي فوري اقدام شود ، در واقع افرادي كه در اين اردوگاه ها مقيم مي شوند در وهله اول از تسهيلات مسكن محروم مي باشند و جز يك چادر چيز ديگري ندارند.

در حوادث و بلاياي طبيعي و غير طبيعي از دست دادن سرپناه باعث شكست روحيه و پراكندگي انسان ها مي گردد. به همين دليل پس از اين حوادث ، اولين چيزي كه اعتماد و روحيه را به افراد آسيب ديده بر مي گرداند داشتن سر پناه مناسب و جمع شدن خانواده است كه شامل:

1-   چادر يكي از سهل الوصول ترين و راحت ترين و متداولترين نوع سر پناه اضطراري است. مهمترين بخش كمك رساني و امداد ، بستگي به ايجاد سرپناه به صورت سريع و اصولي مي باشد تا بتوان ديگر كمك ها را انجام داد.

2-   در بعضي موارد نقاط مسكوني صدمه نديده اي يا بناهاي دولتي قابل سكونت كه در آن حوالي قرار دارند و يا بخش سالم مانده شهر مي توانند مردم مصيبت زده را پناه دهند.

3-    از سر پناه هاي پيش ساخته آلومينيومي نيز در بعضي كشور ها به عنوان اردوهاي نيمه دائمي استفاده شده است.

4-   محل هاي اردوهاي تفريحي كه در نزديك شهر يا محل وقوع بلا قرار دارند محل هاي مناسبي هستند زيرا اغلب داراي بعضي تاسيسات بهداشتي مي باشند.

پس از وقوع زلزله و يا طوفانهاي ويرانگر ، برخي از مردم كه مسكن خود را از دست داده اند ممكن است محل اسكان در مناطق بستگان و دوستان خود پيدا نمايند. درمواردي كه افراد تخليه شده بايد بيش از چند روز در محلي بمانند ، مسئول امور بهداشت محيط موظف است نظارت نمايد.بنابراين ضروري است كه امدادگران ، اولويت ايجاد يك اردوگاه موقت را در نظر داشته و در محل هايي كه امكان استفاده از اردوگاه هاي آماده و يا بناهاي عمومي نيست ، بايد سريعاَ با برپايي يك اردوگاه چادري ، آماده اسكان آسيب ديدگان باشد. اساس اين اردوگاه هاي چادري ، بر پايي مناسب و منظم آن است. مقامات بهداشتي غالباَ مسئوليت مستقيم در استقرار و بر پا نمودن ، اردوگاه ها و اقامتگاه هاي موقتي را برعهده ندارند ولي از آنجايي كه بسياري از جنبه هاي اداره اين اماكن در رابطه با بهداشت ساكنان آن ها      مي باشد، بنابراين هماهنگ كننده امدادهاي بهداشتي بايد حتي المقدور در تصميم گيري ها مداخله و مشاركت داشته باشد. اقامتگاه هاي موقتي و يا اردوگاه هاي دائمي در موارد مختلفي بر پا مي گردند. مثلاَ پس از وقوع سيل اهالي را به مناطق مرتفع و زمين هاي خشك کوچ مي دهند. اين گونه محل هاي اقامت پس از فرونشيني سيل خود به خود به هم ريخته و از هم پاشيده  مي شوند ولي در مواقعي كه سيل موجب بروز خسارات جدي بر مزارع و ساختمانها ننمايد ممكن است زندگي در آن ها براي مدتهاي طولاني ادامه يابد. پس از آغاز تكان هاي اوليه و احتمال ادامه خطر ، غالباَ مردم به فضاهاي باز يا پاركها و مزارع پناه مي برند، زمين هايي كه اهالي فقيرنشين در قبل از وقوع زلزله در آن ها سكونت داشته اند ممكن است جهت ساختمان سازي مناسب نباشد كه در منازل استيجاري زندگي  مي كند ممكن است تشخيص دهند كه مالكان منازل پس از وقوع حوادث تمايلي به مرمت و يا احداث ساختمان جديد نداشته باشند و يا اجاره منازل جديد بسيار گران باشد. كمك ها و مساعدتها بايد در درون و يا در مجاور منازل اهالي آسيب ديده فراهم گردد و در صورت امكان از كمپ هاي بدون مشاوره و اجباري بايد خودداري گردد.

1-2- اسكان و انواع آن

اسكان به معناي تامين حداقل امكانات جهت ادامه حيات آسيب ديدگان در مكانها و سرپناه هاي قابل قبول مي باشد و سر پناه به معناي محل مسقف با محدوده مشخص و از جنس مصالح ساختماني ، چادر يا پيش ساخته است. انواع اسکان ، اسكان اضطراري و اسكان موقت و دائم مي باشد.

1-1-2- اسكان اضطراري و خصوصيات آن

در حوادث بزرگ چون مسئولين محلي خود جزء آسيب ديدگان هستند و شناسايي محل مناسب براي نگهداري بازماندگان به منظور ارائه حداقل خدمات مطلوب ميسر نمي باشد ، در روزهاي اوليه مردم را در ساختمان هاي باقيمانده و سالم كه احتمال خطر و ريزش ندارند نگهداري مي نمايند و يا سر پناه به آنها تحويل داده مي شود. خصوصيات اسكان اضطراري به شرح ذيل مي باشد.

1- سريع انجام مي گيرد        

        2- پراكنده است                               

       3- محدوده خانوادگي مشخص نمي باشد   

       4- نظارت كافي نيست      

       5- امكانات با تاخير توزيع مي گردد      

       6- رعايت عدالت مشكل است

       7- مشكلات بهداشتي ديده مي شود    

       8- مشكلات امنيتي مشهود است

       9- آشفتگي رواني وجود دارد    

      10- مراكز خدمات رساني در دسترس نيست    

      11- برنامه ريزي براي خدمات بعدي را با مشكل مواجه مي كند.

2-1-2- اسكان موقت و خصوصيات آن

چند روز بعد از حادثه و با توجه به شدت حوادث در مكانهاي مشخص و داراي محدوده سرپناه تامين مي گردد. خصوصيات اسكان موقت به شرح ذيل مي باشد :

1- به موقع انجام مي گيرد      

        2- متمركز است        

       3- محدوده خانوادگي مشخص مي باشد                 

       4- نظارت وجود دارد     

     5- امكانات به موقع توزيع مي شود      

     6- عدالت در توزيع رعايت مي گردد    

     7- مشكلات بهداشتي به حداقل مي رسد                

     8- امنيت برقرار مي گردد         

     9- آشفتگي رواني كاهش مي يابد            

    10- مراكز خدمت رساني قابل دسترسي است       

   11- براي تصميم گيري هاي بعدي وجود ندارد.

3-1-2- اسكان دائم و خصوصيات آن

پس از اسكان موقت ، اسكان دائم صورت مي گيرد كه به شيوه هاي زير ديده مي شود :

1- ساخت شهرك هاي جديد                               2- بازسازي منازل آسيب ديده

 

نوشته شده توسط خلیل جاسم پور در 19:21 |  لینک ثابت   • 

تالیف : خلیل جاسم پور

کارشناس امداد و نجات جمعیت هلال احمر اهواز

 

 2-1- انواع بلاها و نتايج آنها

1-2-1- بلاهاي طبيعي در اوضاع اضطراري (Natural disasters)

بلاي طبيعي اصولاَ تغييري است در شرايط محيطي كه سبب گسسته شدن روند زندگي طبيعي مردم و قرار گرفتن آنها در معرض عناصر مضر و خطرناك محيطي مي شود و مي توان آن را به نحو زير تعريف كرد : (( بلاهاي طبيعي عملي از طبيعت است با چنان شدتي كه و ضعي فاجعه انگيز ايجاد كند و در اين وضع شيرازه زندگي روزمره ناگهان گسيخته شود و مردم دچار رنج و درماندگي شوند و در نتيجه به غذا ، پوشاك ، سرپناه ، مراقبتهاي پزشكي و پرستاري وساير ضروريات زندگي و به محافظت در مقابل عوامل و شرايط نامساعد محتاج گردند.)) در اينجا منظور از وضع اضطراري موقعيتي است كه در اثر يك بلاي طبيعي كه بشر در ايجاد آن نقشي ندارد - و يا حادثه اي مهم كه ممكن است غير عمد توسط انسان ايجاد شده باشد- پديد مي آيد. منابع عادي خدمات بهداشتي و امدادي يا ملي كافي نباشند و براي مقابله با ان وضع بايد از منابع اضطراري محلي و ملي و بين المللي كمك گرفته شود مي توان گفت كه وضع اضطراري وجود دارد. بلاياي طبيعي يا ناگهاني اند : مانند زلزله ، بهمن ، آتشفشان ، امواج عظيم دريايي ، رانش زمين ، سيل ، طوفان ، سرما و گرماي شديد . و يا تدريجي اند : مانند خشكسالي ، قحطي و بيماريهاي واگیردار .

بلاياي طبيعي را مي توان از گسترده ترين نگراني بشر تلقي كرد. بر اساس برآوردهاي منتشر شده از سوي سازمانهاي جهاني ، طي 20 سال گذشته بيش از 3 ميليون نفر در اثر بلاياي طبيعي در جهان در گذشته اند و زندگي بيش از يك ميليارد نفر شديداَ تحت تاثير قرار گرفته است. آثار و عواقب يك فاجعه طبيعي ‏، صرف نظر از نوع آن ، مي تواند تا مدت طولاني پس از وقوع حادثه باقي بماند.

بلاها را بر حسب منبع ايجاد آنها مي توان به طريق زير تقسيم بندي كرد :

1-    بلاهايي كه در اثر عوامل جوي ايجاد مي شوند مانند : طوفانها (تند باد ، گردباد ، گردبادهاي دريايي و كولاك برف ، موج سرماي سخت ، موج گرماي سخت ، خشكسالي كه احتمالاَ به قحطي منجر شود.)

2-    بلاهايي كه ناشي از تغييرات سطح زمين هستند مانند: سيل ، بهمن ، ريزش كوه و.......

3-    بلاهاي ناشي از تكان يا جابجايي قسمت هاي مختلف قشر زمين ، مانند: زمين لرزه ، آتشفشان و......

4-    سوانحي مانند ريزش بناها ( سد،تونل ، ساختمان ، معدن و...) انفجار ، آتش سوزي ، تصادفات وسايل نقليه ، غرق كشتي ، تصادف قطار ، ورود سموم به شبكه آبرساني و......)

       

2-2-1- بلاياي ساخت بشر (Human-made disasters)

بلايا و يا وضعيت اضطراري كه دليل اصلي و مستقيم وقوع آن ها اعمال شناخته شده بشر خواه عمدي و خواه سهوي باشد. اين قبيل بلايا ، غير از بلاياي فني ، شامل وضعيتي است كه جمعيت غيرنظامي متحمل تلفات جاني و خسارات مالي به خدمات زير بنايي و وسايل امرار معاش ،به دليل وقوع جنگ و يا مبارزات داخلي و يا ساير مناقشات مي شود. در بسياري موارد مردم مجبور مي شوند خانه و زندگي خود را ترك كرده و تعداد گروههاي اجتماعي پناهندگان و آوارگان افزايش يابد.

3-2-1- بلاياي فني ( Technological disasters)

وضعيتي كه بر اثر آن تعداد زيادي از مردم ، اموال و تاسيسات زير بنايي و با فعاليتهاي اقتصادي مستقيماَ و به وضع نا مطلوبي تحت تاثير حوادث عمده صنعتي از قبيل رويدادهاي آلوده كننده شديد ، تصادفات هسته اي ، سقوط هواپيما      ( در نواحي پرجمعيت) آتش سوزي گسترده و يا انفجار قرار مي گيرند.

تعيين اهميت هر بلا :

1-    تلفات و صدمات جاني انسان و حيوانات اهلي

2-    قطع خدمات عمومي : برق ، گاز و ديگر سوخت ها ، ارتباطات ، آب آشاميدني ، شبكه فاضلاب ، مواد غذايي ، بهداشت و ....

3-     از بين رفتن يا آسيب ديدن اموال عمومي و شخصي

4-    انتشار بيماريهاي واگير

۵-    اختلال در فعاليتهاي عادي

3-1- اقدامات اضطراري

1-3-1- اقدامات پيش از وقوع بلا

اقداماتي كه آمادگي و توانايي جامعه را در موارد زير تضمين مي كند شامل :

الف) پيش بيني و اقدامات پيشگيرانه در مقابل يك تهديد قريب الوقوع (در صورتي كه هشدار قبلي امكان پذير باشد)

ب) پاسخ به مقابله با اثرات بلايا با تربيت و انجام دادن به موقع و موثر عمليات نجات ، كمك رساني و ساير كمكهاي مناسب بعد از وقوع بلا

اقدامات انجام گرفته قبل از بروز بلا بستگي به قابليت پيش بيني و تكرر بلاها دارد كه شامل:

1-    ارزيابي منابع پيش بيني در زمينه تعداد كاركنان ، مواد و ارايه خدمات

2-   ايجاد سيستم اعلام خطر به موقع براي هشدار اوليه مي تواند خسارات جاني را به ميزان قابل ملاحظه اي تقليل دهد ، زيرا امكان مي دهد كه مردم به موقع به مكان امني منتقل شوند.

3-   بسيج جامعه بايد از تمام منابع موجود استفاده كامل كند ، لذا بايد بسياري از سازمانهاي دولتي ، شهرداري ، ارگانها ، مقامات محلي ، سازمانهاي امداد و توده مردم وظيفه اي به عهده داشته باشند.

4-    تهيه نقشه هاي آسيب پذيري مناطق مختلف كشور

5-    تهيه نقشه هاي آسيب پذيري مراكز خدمات رساني بهداشتي و درماني و مقاوم سازي آنها در برابر بلايا

6-    تدوين و برنامه ريزي دقيق قبلي ، برخورد با تمام خطرات شامل طرح بهترين شيوه ارايه خدمات بهداشتي

و درماني و افزايش توان مراكز به مردم آسيب ديده ، طرح بهترين روش جمع آوري مواد زايد جامد ، فاضلاب و تهيه و توزيع آب سالم در مواقع بحران ، ايجاد شبكه هماهنگي ، تعيين تصميم گيرندگان اصلي ، ارايه روش مناسب براي حوادث شيميايي در مواقع بحران و...

     7- ذخيره سازي منابع براي مواقع اضطراري

     8- افزايش آگاهي مردم و مشاركت ملي ( تمرين و آموزش برنامه ملي آمادگي در برابر بلايا ) متناسب با شرايط جامعه و درنهايت يك جامعه آماده و آگاه

    9- در طول دوره آماده باش ، برنامه هايي براي تخليه محل و يا اقدامات ديگر وجود داشته باشد.

    10- آموزش به مسئولين و گروههايي از مردم كه در معرض خطرند.

   11- ايجاد رويه ها و استاندارد ها

   12- تدارك سازماني و برنامه هاي عملياتي كه بعد از وقوع بلا بايد به كار گرفته شود.

  13- ايمن كردن منابع اشاعه

  14- آموزش گروههاي مداخله

  15- آمادگي در مقابل بلايا بايد با قوانين مناسب و استاندارد كشور بلا زده پشتيباني شود.

  16- زيان ها و اثرات پيش بيني شده احتمالي تعداد تلفات جاني و مقدار خسارات وارده به اموال و اختلال در خدمات اساسي و فعاليت هاي اقتصادي پيش بيني شده بر اثر وقوع يك خطر خاص طبيعي يا ساخت بشر

  17- كاهش خطر احتمالي در دراز مدت

2-3-1- اقدامات هنگام وقوع بلا

دوره فعال بلا ممكن است از چند ثانيه ( زمين لرزه) تا چند روز ( سيل) به طول انجامد ، لذا اقداماتي كه در اين دوره بايد انجام داد بسته به مورد فرق مي كند و ممكن است شامل اين فعاليتها باشد :

الف) تخليه                                                                                         

 ب) نجات اشخاص مجروح و بي پناه             

  ج) مراقبت از مجروحان ( كمكهاي اوليه و كمكهاي پزشكي )                             

   د) يافتن و دفن جنازه هاي افراد و لاشه حيوانات تلف شده                             

   ه) مبازه با حريق

3-3-1- اقدامات پس از وقوع بلا

طي دوره پس از ختم خود بلا تا پايان عمليات امداد ( كه بايد هر چه زودتر با عمليات بازسازي دنبال شوند ) اقدامات زير را بايد انجام داد :

الف) ادامه نجات و مراقبت از قربانيان حادثه     ب) برقراري مجدد ارتباطات   ج) عمليات امداد ( تهيه سرپناه ، غذا و......)

د) بررسي ، گزارش و ارزيابي ميزان خسارات و تلفات

ه ) تعميرات فوري

4-1 – جابه جايي جمعيت

زماني كه جابه جايي بي اختيار و يا سازمان يافته جمعيتي رخ مي دهد ، نيازهاي اضطراري به تامين امداد همگاني احساس  مي شود ، اهالي آسيب ديده ممكن است به نقاط شهري كه سرويس ها و امكانات آن ها با تعداد جمعيت مطابقت ندارد، عزيمت و درنتيجه موجب افزايش مرگ و مير بروز بيماري مي گردند، به طوري كه پس از وقوع سيل 1974 داكا در بنگلادش ، حدود 60 هزار مورد مرگ و مير اضافي در اين شهر رخ داده است ، چنانچه تعداد بي شماري از اماكن و منازل در اثر وقوع حوادث طبيعي ويران و تخريب گردد،جابه جايي عظيم مردم به سوي شهرها و در جستجوي سرپناه با كمك بستگان و دوستان آنان صورت مي گيرد ، بررسي هاي انجام شده درباره اسكان زلزله زدگان نيكاراگوئه در شهر ماناگورا در 23 دسامبر 1972 نشان مي دهد كه 80 تا 90 درصد از تعداد 200 هزار نفر اهالي جابه جا شده اين شهر در منازل بستگان و دوستان خود سكني گزيده و 5 تا 10 درصد در پاركها و ميادين و مابقي در مدارس و ساير ساختمانها اقامت نموده اند.

ساعات نخست ، يا در بعضي مواقع طي روزهاي اول ، پس از وقوع از بلا مهمترين وظيفه عبارت است از پيدا كردن و نجات دادن اشخاص مجروح ، پير و عليل و كساني كه به دلايل ديگر قادر به فرار از موقعيت هاي خطرناك نيستند . وظايفي چون مهار كردن آتش ، تخليه آشغال از مسير عبور به منظور تسهيل رفت و آمد ،بيرون آوردن جنازه ها و....با

 عمليات جستجو و نجات را به عهده دارند. گرچه عمليات نجات معمولاَ توسط امدادگران جمعیت هلال احمر ، مامورين آتش نشاني ، پليس ، ارتش و....اداره مي شود ولي امكان دارد ماموران بهسازي نيز در اين فعاليتها شركت كنند. تخليه و نجات اغلب با هم انجام مي گردند و اين امر مستلزم فعاليت شديد همه اشخاص دست اندركار است.براي كمك به كارخانه ها و تخليه ، كاركنان بايد با دستگاه ها و شيوه هاي ارتباطات و حمل ونقل محوطه آسيب ديده آشنا باشند. هنگام عمليات جستجو براي جلوگيري از وخيم تر شدن حال قرباني و به خطر افتادن ايمني شخص نجات دهنده بايد احتياطات لازم به عمل آيد. هنگام انتقال افراد به محل هاي موقت ، اقدامات بهداشتي چنداني نمي توان انجام داد. بنابراين سفر بايد حتي الامكان كوتاه باشد. وسايل نقليه بايد حداقل براي سالخوردگان و اشخاص عليل تهيه شود ولي اكثر افراد بايد فاصله تا محل زندگي موقت را پياده طي كنند. بايد به آنان يادآوري كرد كه به اندازه احتياج غذا ، آب و لباس مورد نياز را همراه خود بياورند.با وجوداين در بسياري از موارد اين امر امكان پذير نيست. به خصوص هنگامي كه راه طولاني باشد از اين رو بهتر است كه تامين غذا و آب در ايستگاه هاي ثابت در طول مسير انجام گيرد.

5-1- تخليه

تخليه عبارت است از انتقال اهالي از خانه هايشان به محلي امن ، در خارج از منطقه اي كه مورد تهديد بلاياي طبيعي است.تخليه به موقع وسيله موثري در تقليل تلفات انساني است و مستلزم كوشش سازمان يافته تمام جامعه مي باشد. در برنامه ريزي قبل از بروز بلا بايد نزديكترين محل هاي ايمن كه مي توان مردم را به آن ها منتقل كرد، معين شوند. نظر به اين كه عمليات تخليه براي مردم مشكلات و سختي هاي فراوان در بر دارد و نيز نظر به عدم رغبت مردم به ترك خانه و كاشانه ( مگر اين كه احساس كرده باشند كه خطر فاجعه واقعي است ) بايد دلايل قانع كننده به مردم ارايه كرد كه احساس كنند بلا در شرف وقوع است. هنگامي كه مردم در راه هستند و هنگام استقرار در اماكن جديد ، مردم احتياج به غذا ، پوشاك ، سر پناه ، مراقبت هاي پزشكي و حداقل تسهيلات بهسازي دارند.

6-1- حمل و نقل

وسايل نقليه صحرايي از نوع جيپ يا لندرور ، كاميون ، قايق ، چرخ بال ، هواپيما و.... وسايل بسيار مفيدي براي بسيج نيروي انساني و تجهيزات و لوازم هستند. وسايل نقليه حداكثر استفاده از كاركنان فني موجود را ميسر مي سازند. و در نتيجه تعداد كاركنان مورد نياز را كاهش مي دهند. از اين گذشته ، سرعت عامل مهمي در عمليات اضطراري است و اين عامل از طريق استفاده از وسايل نقليه كافي قابل حصول است. توصيه مي شود كه مامورين بهسازي و مهندساني كه در قسمت هاي طراحي و سرپرستي قرار دارند با وسايل كافي حمل و نقل مجهز شوند. همچنین مامورین کمکی حرفه ای که کار آنها در بیش از یک محل است احتیاج به وسیله  نقليه دارند. براي انتقال سريع تجهيزات و لوازم بايد به تعداد كافي كاميون تهيه شود. تعداد وسايل نقليه مورد نياز به عوامل زيادي بستگي دارد. به طور تقريب پنج وسيله نقليه از نوع جيپ يا لندرور ، دو كاميون با ظرفيت سه چهارم تن و يك كاميون با ظرفيت 3 تا 4 تن براي عمليات بهسازي جهت 10 هزار نفر كفايت مي كند. گاهي ممكن است قايق و هواپيما نيز مورد نياز باشند كه بايد از طريق سازمان امداد تهيه شوند.

 

نوشته شده توسط خلیل جاسم پور در 19:4 |  لینک ثابت   • 

 تالیف : خلیل جاسم پور

کارشناس امداد ونجات و آموزش جمعیت هلال احمر اهواز

1-1- بلايا و مهمترين آثار بلايا بر محيط

بلا : وقوع ناگهاني يك فاجعه كه ساختار بنيادي و عملكردي عادي جامعه يا مردم را مختل مي كند. رویداد يا مجموعه رويدادهايي كه ميزان تلفات جاني و يا خسارات مالي وارده به اموال ‏، ساختمانهاي زير بنايي ، خدمات بنيادي و يا وسايل امرار معاش بيش از ظرفيت عادي جامعه اي كه در معرض آن بلا قرار گرفته باشد و بدون كمك نشود با آن مقابله كرد.

از اصطلاح بلا گاهي اوقات براي توصيف يك وضعيت اسف بار كه در اثر آن الگوي طبيعي زندگي ( ويا اكوسيستم ها) مختل مي شوند و به مداخله استثنائي و اضطراري براي نجات و حفظ زندگي انسان ها و يا محيط زيست نياز است هم استفاده مي شود ، بلايا اغلب بر اساس دلايل وقوع و سرعت اثراتشان دسته بندي مي شوند.

مهمترين آثار بلايا بر محيط :

1-    آلودگي منابع آب آشاميدني و اپيدمي ( بيماريهاي انگلي ، اسهال خوني ، ژيارديازيس و بيماريهاي عفوني)

2-    از بين رفتن منازل و لزوم تهيه سرپناه موقت براي بازماندگان و در نهايت جابجايي جمعيت

3-    عدم توزيع مناسب جمعيت در استانها و شهرهاي كشور و تراكم جمعيتي و ساختماني

4-    ايجاد وقفه و اختلال در سيستم دفع زباله و فاضلاب و انباشته شدن آنها در محيط زندگي

5-    آلودگي مواد غذايي و كمبود مواد غذايي و مشكلات تغذيه در منطقه

6-    افزايش ناقلين

7-    تعفن ناشي از اجساد انساني و لاشه حيوانات در منطقه

8-    عدم توجه به اهميت و نقش مردم در تامين امنيت ، بهداشت و امداد در بروز بلايا

9-    مشكلات بهداشت رواني و واكنش هاي اجتماعي

10- نداشتن بانك اطلاعاتي

11- افزايش بي رويه جمعيت و رشد و توسعه شهر نشيني

 

نوشته شده توسط خلیل جاسم پور در 22:14 |  لینک ثابت   • 

تالیف : خلیل جاسم پور

کارشناس امداد و نجات و آموزش جمعیت هلال احمر اهواز

در عصر حاضر که پیشرفت علم و صنعت و یا به عبارت دیگر تکنولوژی و توسعه فنون مختلف، محیط زندگی بشر را به کلی دگرگون ساخته و به مراتب خطرناکتر از گذشته نموده است در هر گوشه و کنار حادثه ای در کمین سلامتی ماست و از طرفی متاسفانه هر چه تمدن به پیش می رود هم به شدت و تعداد حوادث افزوده می شود و هم بر تنوع آنها . در مواقع بروز سوانح طبیعی نظیر زلزله ، آتش سوزی های بزرگ و سیل لزوم فوریت کمک به مردم سانحه دیده ایجاب می کند که برای اسکان موقت آنان به تاسیس اردوگاه های فوری اقدام شود ، در واقع افرادی که در این اردوگاه ها مقیم می شوند در وهله اول از تسهیلات مسکن محروم می باشند و جز یک چادر چیز دیگری ندارند و از آنجا که در هنگام بروز سوانح طبیعی جمعیت هلال احمر وظیفه بر پایی اسکان اضطراری و اردوگاه را دارد ؛ بطور حتم در برپایی اردوهای چادری ، امدادگران نقش فعالی را بازی می کنند و نیاز به تهیه جزوه آموزشی در خصوص اسکان اضطراری و اردوگاه در راستای همگون سازی آموزش های تخصصی امداد و نجات احساس مي گردد. لذا مولف با این هدف که امدادگران و مربیان امدادی به منظور ارتقاء سطح دانش و شناخت خود در رابطه با اسکان اضطراری و اردوگاه مبادرت نموده و بتواند خدمتی هر چند ناچیز به جامعه علمی نماید. امیدوار است که کلیه اساتید پژوهنده در تکمیل و رفع نواقص این مطلب قدم برداشته و اینجانب را از ارشادات خود بی بهره نگذارند .

 

نوشته شده توسط خلیل جاسم پور در 22:11 |  لینک ثابت   •